Koos zet zich in voor mensen met suïcidale gedachten: ‘De kracht in wat we doen is ruimte geven om te praten’

Koos de Boed maakte dertien jaar geleden een moeilijke periode met suïcidale gedachten door. Een tijd van zelfmoordpogingen en opnames volgde. “Thuis kon ik mijn eigen gedachten daarover wel hardop uitspreken. Erover praten als ik een minder goede dag had.”  

In die periode kwam hij erachter dat het helemaal niet zo normaal was om over suïcidale gedachten te praten in de omgeving. “Overal zijn lotgenotencontactgroepen voor, behalve voor suïcidaliteit. In 2018 zei een hulpverlener van tegen mij: “Koos, je praat er nu al anderhalf jaar over om een groep op te richten. Wanneer ga je dat echt doen?”, vertelt hij over de oprichting van zijn stichting. 

In samenwerking met zeven omliggende gemeenten en GGZ-instellingen startte Koos als ervaringsdeskundige het eerste ondersteuningspunt Suïcidaliteit Noord Veluwe in Harderwijk. Ruim zes jaar later is de stichting uitgegroeid tot een landelijke organisatie met meerdere ondersteuningspunten door heel Nederland. “We hebben 32 lotgenotengroepen. Daarvan begeleid ik zelf tien groepen.” 

Koos begeleidt ook de lotgenotencontactgroep Over Leven in Elburg. In het verleden was een lotgenotencontactgroep in Harderwijk actief. “Momenteel worden er nieuwe stappen gezet om een groep op te richten via het GEM Groepenhuis in Harderwijk.”  

Dit jaar startte de lotgenotencontactgroep in Elburg met vier deelnemers. “Doorlopend kunnen mensen zich aansluiten bij de groep”, geeft Koos aan. “Mensen mogen zelf bepalen hoe vaak ze komen. Sommigen komen een paar keer, anderen meerdere jaren. Tot ze zelf besluiten dat ze de ondersteuning niet meer nodig hebben en zichzelf weer helemaal staande kunnen houden in de maatschappij.” 

De meest deelnemers zitten in dezelfde leeftijdscategorie. “Rond de dertig tot vijftig jaar. Die groep durft de stap te nemen. De belemmering is lager.” Vooral vrouwen voelen volgens Koos de noodzaak om de drempel over te stappen. “Jongeren denken vaak: zo erg is het niet. Of ze hebben in de zorg al veel te maken met hulpverleners, dat een lotgenotencontactgroep erbij teveel voor ze is.”  

Een jeugdtrauma, depressie, problemen door schulden of diagnostiek: “De achtergronden van deelnemers zijn heel individueel, maar de grote gemene deler is schaamte. Ze durven er met niemand over te praten. Ze hebben een laagzelfbeeld en raken langzaamaan de verbinding met de maatschappij kwijt”, licht Koos toe. “Ze stuitten op onbegrip en komen daardoor in de knel te zitten. Ze kunnen nergens terecht. Door het eenzame gevoel zitten ze meer in hun hoofd en zien ze geen uitweg meer.”  

“De kracht in wat we doen is ruimte geven om het over suïcidaliteit te hebben”, legt Koos uit. “Dat je honderd procent jezelf mag zijn. Door onze eigen ervaringen begrijpen we wat ze bedoelen. Daardoor wordt het eenzaamheidsgevoel minder. Ik ben niet de enige met deze gedachten, ik ben niet raar.”

Hij herkent de spanning die mensen hebben om de eerste stap over de drempel te zetten. “Als ze eenmaal doorhebben dat je bij ons mag zijn wie je bent, zie ik een ontploffing van opluchting. Ze krijgen ruimte krijgen om hun ervaringen te delen en horen zowel negatieve als positieve verhalen van anderen. Dat het mogelijk is om van het leven te genieten, dat je niet alleen suïcidale gedachten hebt.” 

Tijdens de bijeenkomsten hebben de lotgenoten het juist over het leven. Wat heb je afgelopen week meegemaakt? Waar loop je op dit moment tegen aan? Zijn vragen die centraal staan. “Soms komen daar allerlei emoties bij kijken, maar die mogen er zijn. Het gaat alle kanten op”, vertelt Koos over de gesprekken. “Maar humor is er ook.” 

Koos hoort frequent dat deelnemers veel steun aan de groepen hebben gehad. “Na de groep onderhouden we geen contact meer met de deelnemers, maar onlangs hoorde ik van een vrouw die drie jaar geleden in een lotgenotencontactgroep zat: ‘als ik de groep niet had gehad, was ik er niet meer geweest.’ De groep zal allicht niet de enige hulp zijn geweest voor haar, maar het is mooi dat wij van toegevoegde waarde konden zijn.” 

Volgens Koos kunnen naasten helpen door zonder omweg de vraag te stellen. “Ook als het antwoord ja is. Natuurlijk mag je als naaste jouw eigen emoties laten zien. Dan staat je juist in verbinding”, vindt hij. “Vermijd om het meteen op te willen lossen, met adviezen te komen of het te bagatelliseren. Laat de gedachten zo zijn. Vraag wat je voor iemand kunt doen om het leven makkelijker te maken. En attendeer erop om naar de huisarts te gaan.” 

De zus van Koos signaleerde bij hem dat er iets niet in orde was. “Ik veranderde mijn financiële situatie, gaf extra veel aandacht aan mijn kinderen en deed bepaalde activiteiten die ik anders niet deed. Dat ik ineens zo vaak bij mijn ouders op bezoek ging vond ze verdacht. Ze telde alle signalen bij elkaar op en stond op tijd voor de deur.” Koos stemde in met een vrijwillige opname. “Ze heeft me ondersteund, verzorgd en ontzorgd. Zonder haar was ik er niet meer geweest.” 

De oorsprong van zijn suïcidale gedachten vond zich dertien jaar terug na zijn scheiding. “Eigenlijk al veertig jaar terug”, blikt hij terug. “In mijn studietijd raakte ik betrokken bij een auto-ongeluk waarbij twee klasgenoten overleden. Goedbedoeld kreeg ik te horen dat het niet mijn schuld was, maar werd daarin ontkent in mijn eigen gevoel. Ik voelde die schuld wel.” Hij raakte vervreemd van zijn eigen gevoel. “Ik volgde de keuzes van andere mensen. Anderen namen voor mij de beslissingen.” 

Na zijn scheiding viel de cirkel die hem beschermde weg en moest hij zelf weer keuzes maken. “Ik kwam erachter dat ik veertig jaar lang mijn eigen gevoel had begraven. Alles kwam naar boven: verdriet, pijn en woede. Die pijn die ik toen voelde.” Hij laat een stilte vallen. “Het schuldgevoel ontnam voor mij het recht om te leven.” 

Samen met zijn hulpverleners werkte hij hard aan zichzelf. “Als beloning voor mijn hulpverleners en voor mezelf ben ik het ultieme gevecht met mezelf aangegaan en heb ik het leven weer een kans gegeven. Ik heb mezelf weer leren ontdekken. Ik wilde een andere betekenis aan het leven geven.” 

Hij gaf het werkzame leven op en volgde opleiding ervaringsdeskundige. De drive om dit werk te doen is voor hem een persoonlijke. “Ik heb te maken met chronische suïcidale gedachten. Dagelijks keren die gedachten nog terug, maar ik weet het te signaleren. Weet wat ik er moet doen. Het werk voor het Suïcide Preventie centrum is van waarde voor anderen, maar ook voor mezelf.”

Koos wil het Suïcide Preventie centrum nog verder uitbreiden met een landelijke dekking. “We zijn nog niet voor iedereen bereikbaar en dat willen we wel graag zijn. Een structurele financiering zou daarbij helpend zijn.” Deelname aan de lotgenotengroepen is kosteloos. Koos weet dat sommige deelnemers het financieel niet makkelijk hebben. “Daarom kiezen we voor een laagdrempelige toegang. We sluiten mensen niet uit, iedereen die het nodig heeft is welkom.” 

In de toekomst hoopt hij dat de stichting niet meer hoeft te bestaan. “Dat het steeds normaler wordt om over suïcidale gedachten te praten in de maatschappij. Dat je in jouw omgeving er gewoon over kunt praten als het even niet goed met je gaat.”